ទស្សន​វិជ្ជា​ជីវិត​របស់​ប្លាតុង​ (៤២៧-៣៤៧ មុន​ គ.ស)

0
253

ប្លាតុង​ជា​ទស្សនវិទូ​ក្រិក​ដ៏​ល្បី​ម្នាក់​ដែល​បាន​ពន្យល់​មនុស្ស​ឲ្យ​ស្គាល់​ពី​ជីវិត​ប្រកប​ដោយ​ឧត្តមភាព។ ទស្សនវិជ្ជា​ជីវិត​របស់​ប្លាតុង​រួម​មាន ៖

Related image
​ប្លាតុង​ (៤២៧-៣៤៧ មុន​ គ.ស)

១) គិត​ហើយ​គិត​ទៀត៖ ប្លាតុង​និយាយ​ថា​គំនិត​គឺជា​ប្រភព​នៃ​អ្វីៗ​ទាំងអស់។ បើ​មើល​មក​មនុស្ស​សព្វ​ថ្ងៃ​វិញ​ឃើញ​ថា​ហាក់​ដូចជា​មមាញឹក​ណាស់​មិន​សូវ​មាន​ពេល​គិត​ឲ្យ​ស្គាល់​ខ្លួន​ឯង​ឡើយ​គឺ​គេ​មិន​ដឹង​ថា​តើ​គេ​យក​ជីវិត​របស់​គេ​មក​ធ្វើ​អ្វី​ឲ្យ​បាន​ជា​ប្រយោជន៍។ គេ​ធ្វើ​នេះ​បន្តិច​ធ្វើ​នោះ​បន្តិច​ឲ្យ​មើល​ទៅ​ថា​ខ្លួន​រវល់​ណាស់​តែ​ការពិត​រវល់​តែ​រឿង​ស៊ី​ ដេក​បង្កើត​កូន​ដើម្បី​បន្ថយ​ភាព​អផ្សុក​ប៉ុណ្ណោះ​តែ​ជា​រឿយៗ​មនុស្ស​ក៏​ចាប់​អផ្សុក​នឹង​រឿង​ដែល​គេ​ថា​គេ​ធ្វើ​ដើម្បី​បន្ថយ​ភាព​អផ្សុក​របស់​គេ​ដដែល​ហើយ​គេ​ក៏​រក​ល្បែង​លេង​ថ្មី​ទៀត។

មនុស្ស​ច្រើន​តែ​រស់​ត្រាប់​តាម​ទំនោរ​សង្គម​ខ្លះ​ចំណាយ​ពេល​លើ​ពិធី​សាសនា​ដោយ​មិន​បាន​ពិចារណា​រក​អត្ថន័យ​នៃ​ទង្វើ​នោះ​ខ្លះ​រវើរវាយ​ជ្រួលច្រាល់​ស្វែងរក​ភាព​ល្បី​ឈ្មោះ​ និង​ទ្រព្យសម្បត្តិ។

ប្លាតុង​ថា​ត្រូវ​ស្គាល់​ខ្លួនឯង​ពិសេស​ត្រូវ​ពិចារណា​រក​ហេតុផល​ហើយ​កម្មវត្ថុ​នៃ​ការ​ពិចារណា​គឺ​យក​ខ្លួន​ឯង​ជា​កម្មវត្ថុ។ ប្លាតុង​បង្រៀន​ឲ្យ​យើង​យក​ខ្លួន​យើង​ទៅ​ប្រដូច​នឹង​មនុស្ស​ដែល​យើង​ចង់​ដូច​ហើយ​សួរ​មក​ខ្លួន​ឯង​ថា​តើ​អ្វី​ទៅ​ជា​អត្ថន័យ​នៃ​ការ​ដូច​គេ​នោះ? ក្រោយ​ពី​សួរ​ខ្លួនឯង​រួច​ត្រូវ​ឆ្លើយ​ដោយ​ស្មោះត្រង់​មក​ខ្លួន​ឯង​ដោយ​វិភាគ​ពិភាក្សា និង​សំយោគ​គំនិត​នោះ​ជាមួយ​អ្នក​ចេះ​ដឹង​ដែល​អាច​ប្រាប់​ថា​គំនិត​នោះ​ត្រូវ​ ឬ​ខុស។ ប្លាតុង​អះអាង​ថា​បើ​បាន​ពិភាក្សា​លើ​ពហុគំនិត​អាច​ជួយ​ឲ្យ​យើង​មើល​បាន​កាន់​តែ​ច្រើន​ជ្រុង​នៃ​បញ្ហា​គឺ​អាច​ចៀសវាង​កំហុស​បាន​ច្រើន។

ទោះបី​ជា​ប្លាតុង​បង្រៀន​ឲ្យ​យើង​សំយោគ​គំនិត​ និង​គំនិត​អ្នក​ចេះ​ដឹង​ក៏ដោយ​តែ​មាន​ចំណុច​មួយ​ដែល​ប្លាតុង​បាន​ហាម​ដាច់​ខាត​គឺ​មិន​ត្រូវ​ធ្វើ​តាម​មនុស្ស​ភាគច្រើន​ទេ​ព្រោះ​ថា​ខុស​ និង​ត្រូវ​មិន​សំដៅ​លើ​ចំនួន​អ្នក​គាំទ្រ​ឡើយ។ មាន​អ្នកគាំទ្រ​ច្រើន​មិន​ប្រាកដ​ថា​ត្រូវ​មាន​អ្នក​គាំទ្រ​តិច​ក៏​មិន​បញ្ជាក់​ថា​ខុស។ មើល​ចុះ​ហ្គាលីឡេ​តែ​ម្នាក់​ឯង​ហ៊ាន​ស្រែក​ថា​ផែនដី​មាន​រាង​មូល។ គាត់​ត្រូវ​បាន​មនុស្ស​សម័យ​នោះ​ថា​ឆ្កួត។ គតិ​ជំនាន់​ក្រោយ​មួយ​ថា “ក្នុង​សង្គម​ពេល​មនុស្ស​ម្នាក់​ឆ្កួត​គេ​ងាយ​នឹង​មើល​ឃើញ​ពី​ភាព​ឆ្កួត​នោះ​ណាស់។ ប៉ុន្ដែ​កាល​ណា​មនុស្ស​ជិត​មួយ​សង្គម​ឆ្កួត​វិញ​នោះ​គេ​មិន​ងាយ​កត់សម្គាល់​ឃើញ​ភាព​ឆ្កួត​នោះ​ឡើយ។

កាល​ដែល​អ៊ីស្រាអែល​មិន​ទាន់​បាន​​បង្កើត​ជា​ប្រទេស​ឡើង​វិញ​លោកស្រី​ ហ្គោលដាមែរ៍ បាន​ប្រាប់​ទៅ​ស្វាមី​គាត់​ថា​គាត់​បាន​សម្រេច​ចិត្ដ​ត្រឡប់​ទៅ​ទឹកដី​នោះ​វិញ។ ពេល​ស្វាមី​គាត់​សួរ​ថា​ម្ដេច​មិន​ពិភាក្សា​ជាមួយ​គាត់​សិន? លោកស្រី​បាន​ឆ្លើយ​ភ្លាម​ថា​ខ្ញុំ​បាន​ពិភាក្សា​ច្បាស់លាស់​ហើយ។ ជាមួយ​នរណា? ជាមួយ​ខ្លួន​ខ្ញុំ​ផ្ទាល់! នេះ​ហើយ​សម្ដី​របស់​មនុស្ស​ដែល​ចេះ​ថ្លឹង​ថ្លែង​ពិចារណា​ និង​មាន​ទំនុក​ចិត្ដ​លើ​ខ្លួនឯង។

មុន​ពេល​ដែល​ទស្សនវិទូ​មាន​ឈ្មោះ​ជា​ទស្សនវិទូ​ពួក​គាត់​តែង​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅថា​ឆ្កួត​តែ​ជា​របៀប​ឆ្កួត​មួយ​ដែល​ចុងក្រោយ​នាំ​ប្រយោជន៍​ឲ្យ​មនុស្ស​ជាតិ។ ពេល​កំពុង​លាង​ចាន​គុយទាវ​ហូជីមិញ​បាន​និយាយ​ថា​គាត់​នឹង​រំដោះ​ប្រទេស​វៀតណាម​ចេញ​ពី​អាណានិគម​បារាំង។ កាល​នោះ​គេ​បាន​សើច​ចំអក​គាត់​តែ​ទី​បំផុត​គាត់​ត្រូវ​បាន​ជនជាតិ​វៀតណាម​លើក​ជា​វីរបុរស​ជាតិ។

២) បំពេញ​ចន្លោះ​ខ្វះខាត​របស់​យើង​តាម​គំរូ​អ្នក​ដែល​យើង​ស្រឡាញ់​៖ មនុស្ស​ដែល​យើង​ស្រឡាញ់​គឺជា​មនុស្ស​ដែល​យើង​ស្រឡាញ់​កោត​សរសើរ​ និង​គោរព​ដោយ​សារ​មនុស្ស​នោះ​មាន​ចំណុច​ល្អ​ពិសេស​លើសពី​យើង​មិនមែន​ស្រឡាញ់​ព្រោះ​តម្រូវការ​ភេទ​ឡើយ។ មនុស្ស​ដែល​យើង​ស្រឡាញ់​ក្នុង​គំនិត​របស់​ប្លាតុង​គឺជា​មនុស្ស​ដែល​មាន​ឧត្ដមគតិ​មិនមែន​មាន​តែ​រូបសម្បត្ដិ​តែ​ជា​មនុស្ស​ដែល​មាន​គុណធម៌​លើស​យើង​ហើយ​យើង​ចង់​កែប្រែ​ខ្លួន​តាម​ចំណុច​ល្អ​នោះ​តែ​មិនមែន​ធ្វើ​តាម​បង្គាប់​បញ្ជា​គេ​ដើម្បី​ផ្គាប់ផ្គុន​គេ​ឡើយ។ ត្រង់​នេះ​ហើយ​ដែល​ប្លាតុង​ថា​មនុស្ស​ដែល​យើង​ស្រឡាញ់​ត្រូវ​តែ​ជា​មនុស្ស​ដែល​យើង​គោរព។ មនុស្ស​ដែល​យើង​ស្រឡាញ់​ដូច​ដែល​ប្លាតុង​លើក​ឡើង​គឺ​អាច​ជួយ​រុញច្រាន​យើង​ឲ្យ​ប្រើ​អស់​សក្តានុពល​ដែល​យើង​មាន​ទៅ​ធ្វើ​ប្រយោជន៍​នានា។

ប្តី​ប្រពន្ធ​ដែល​ស្រឡាញ់​គ្នា​ពេល​រួម​រស់​ជាមួយ​គ្នា​មិន​គួរ​ស្រឡាញ់​គ្នា​ដូច​ដែល​ពួកគេ​ស្រឡាញ់​គ្នា​ពី​ដំបូង​ទេ​តែ​គឺ​ត្រូវ​តែ​រួម​គ្នា​កែប្រែ​គ្នា​ពី​ដៃគូ​ស្នេហា​ឲ្យ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ដៃគូ​ជីវិត​ដែល​មាន​បុព្វហេតុ​ជីវិត​រួម​គ្នា​ទៅ​តាម​អ្វី​ដែល​គេ​បាន​ពិភាក្សា។ គូ​ស្វាមី​ភរិយា​នោះ​មិន​ត្រឹម​តែ​ជា​ដៃគូ​ស្នេហា​ភេទ​ឡើយ​តែ​ជា​ដៃ​គូ​ជីវិត​ដែល​រួម​សុខ​រួមទុក្ខ​គ្នា​ដើម្បី​សម្រេច​បុព្វហេតុ​ជីវិត​ជាក់លាក់​ដែល​លើស​ពី​សុភមង្គល​គ្រួសារ​គេ​ហោច​បំផុត​ក៏​ដើម្បី​សហគមន៍​របស់​គេ​ខ្លះ​មាន​បុព្វហេតុ​រស់​ដើម្បី​ជាតិ​មាតុប្រទេស និង​ខ្ពស់​បំផុត​គឺ​ដើម្បី​មនុស្ស​ជាតិ​ទាំង​មូល។ ពួកគេ​មាន​កម្ពស់​ទឹក​ចិត្ត​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​បើ​ទោះបី​ជា​ពួកគេ​អាច​មាន​សមត្ថភាព​មិន​ស្មើ​គ្នា។ ពួកគេ​យល់​ដូច​គ្នា​ថា​បើ​ត្រឹម​តែ​ចាប់​ដៃ​គ្នា​បង្កើត​កូន និង​ផ្ដល់​សុភមង្គល​ដល់​គ្នា​ដោយ​មិន​ខ្វល់​ពី​សុខ​ទុក្ខ​មនុស្ស​ដែល​នៅ​ជុំវិញ​ពួកគេ​ទំនង​ជា​ជ្រើសរើស​យក​ផ្លូវ​ដែល​ដើរ​តែ​ម្នាក់​ឯង​វា​ប្រសើរ​ជាង។

៣) យល់​ដឹង និង​អាច​បកស្រាយ​បាន​ពី​សម្រស់​របស់​គំនូរ​ ឬ​ទេសភាព​ ឬ​វត្ថុ​ទាំងឡាយ​ណា​ដែល​ខ្លួន​ស្រឡាញ់៖ ប្លាតុង​ជា​មនុស្ស​ល្អិតល្អន់ និង​ចេះ​សង្កេត។ ជាទូទៅ​មនុស្ស​មិន​ដឹង​សូម្បី​តែ​ចិត្ដ​គេ​ផ្ទាល់​ថា​ហេតុអ្វី​ទើប​គេ​ចូលចិត្ដ​របស់​អ្វី​មួយ។ គេ​គ្មាន​មនោសញ្ចេតនា​ចំពោះ​វត្ថុ​នានា​ជុំវិញ​ខ្លួន​ឡើយ​ទើប​គេ​ចង់​បាន​របស់​នោះ​ហើយ​បន្ដិច​មក​គេ​ក៏​នឿយ​ណាយ។

ប្លាតុង​ថា​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ដ៏​អស្ចារ្យ​បំផុត​គឺ​ការ​រស់នៅ​ដោយ​សប្បាយ​ចិត្ដ​ជាមួយ​នឹង​របស់​បន្តិច​បន្តួច​ដែល​ខ្លួន​មាន​ដោយ​រក​ឲ្យ​ឃើញ​ជំនក់​ចិត្ត​ផ្ទាល់​ខ្លួន និង​ថា​តើ​ហេតុអី​បាន​ជា​ស្រឡាញ់​ដក​ចិត្ត​មិន​បាន​ពី​វត្ថុ​នោះ? មនុស្ស​ខ្លះ​ស្រឡាញ់​ទេសភាព​ពេល​ថ្ងៃ​រៀប​លិច​ទិដ្ឋភាព​ព្រៃភ្នំ​មាន​ជ្រោះ​ជ្រៅ ឬ​ទីវាល​រហោឋាន​វត្ថុ​បុរាណ​រូប​គំនូរ​ ឬ​អ្វី​ផ្សេង។ របស់​ទាំង​នោះ​មាន​ភាព​ទន់ភ្លន់​ និង​ថាមពល​ដែល​អាច​ត្បាញ់​ចិត្ដ​យើង​ឲ្យ​វេញ​ចូល​ជាមួយ​វា។ ពេល​ដែល​សម្លឹង​កាន់តែ​យូរ​យើង​កាន់តែ​មាន​អារម្មណ៍​ហាក់​រលាយ​ចូល​ជាមួយ​វា។

អ្វី​ដែល​ទាក់​ចិត្ដ​គេ​ហៅ​ថា​សម្ជស្ស/សោភ័ណ​តែ​ជា​សច្ចៈ​គ្រប់​អត្ថិភាព​ទាំងអស់ (ភាព​តាំង​នៅ​បាន​ទាំង​វត្ថុ​ និង​ទស្សនីយភាព) សុទ្ធតែ​មាន​សម្ផស្ស​ដែល​នោះ​ជា​សម្ផស្ស​នៃ​សច្ចៈ​តាម​ភាព​ពិត​របស់​វត្ថុ​នោះ​មិន​មែន​ទាល់​តែ​យើង​ស្រឡាញ់​ទើប​មាន​សម្ជស្ស​ឡើយ។ នោះ​ជា​ការ​បញ្ញត្តិ​ថា​ជា​សម្ជស្ស​ទៅ​វិញ​ទេ​ប៉ុន្ដែ​កម្រ​មាន​មនុស្ស​មើល​អ្វី​មួយ​តាម​ភាព​ពិត​របស់​វា​ណាស់។ ជាទូទៅ​មនុស្ស​នឹង​មើល​អ្វី​មួយ​ទៅ​តាម​ភាព​ជា​របស់​ខ្លួន​គេ​មិន​មែន​ទៅ​តាម​ភាព​ពិត​របស់​វត្ថុ​នោះ​ឡើយ។

ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​សម្ដែង​ថា​ពិភពលោក​នេះ​កើត​ឡើង​ដោយ​ចិត្ដ​មាន​ន័យ​ថា​អត្ថិភាព​ទាំងឡាយ​លើ​លោក​នេះ​ត្រូវ​បាន​បញ្ញត្តិ​ដោយ​ចិត្ដ។ ដោយ​អវិជ្ជា​មនុស្ស​មិន​បាន​មើល​ដល់​សច្ចៈ​​នៃ​អត្ថិភាព​​ឡើយ។ ពណ៌​ស​ដែល​យើង​ហៅ​ថា​ស​វា​មើល​ទៅ​​ដូចជា​ពណ៌​ស្វាយ​ក្រោម​ភ្លើង​ពណ៌​ក្នុង​ក្លិប​រាត្រី។ ពណ៌​ស​ ឬ​ស្វាយ​គឺ​មនុស្ស​ហ្នឹង​ហើយ​ហៅ​វា​ថា​ពណ៌​ស​ ឬ​ស្វាយ​ថ្មីៗ​នេះ​ប្រធានាធិបតី​ហ្ស៊ីមបាវ៉េ​លោក​ Robert Mugabe បាន​បញ្ចេញ​មតិ​រឿង​ការ​រើសអើង​ជន​ស្បែក​ខ្មៅ។ គ្មាន​អ្វី​​លើស​ពី​ការ​បញ្ញត្តិ​របស់​មនុស្ស​ឡើយ​ដែល​យក​ពណ៌​ស​តំណាង​សភាវ​ល្អ​ឯ​ពណ៌​ខ្មៅ​តំណាង​សភាវ​​អាក្រក់។ ហេតុ​នេះ​ហើយ​ទើប​ប្លាតុង​​ឲ្យ​ប្រឹក្សា​យោបល់​ជាមួយ​អ្នក​ចេះ​ដឹង​ដើម្បី​កាត់បន្ថយ​កំហុស​ដែល​អាច​កើត​មាន​ឡើង​ដោយសារ​តែ​មើល​មិន​គ្រប់​ជ្រុង។

សម្ឆស្ស​ទាំងឡាយ​ដែល​យើង​ទទួល​បាន​ដោយ​មើល​ដល់​សច្ចៈ​នៃ​វត្ថុ​ដែល​លើស​ពី​យក​ភ្នែក​ទៅ​មើល​នាំ​ឲ្យ​យើង​លែង​ប្រកាន់​ឯ​ការ​វង្វេង​ដោយ​មិន​ស្គាល់​សច្ចៈ​នាំ​ឲ្យ​កើត​លោភៈ ទោសៈ និង​មោហៈ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​អារម្មណ៍​ថា​ខ្វះ​រហូត។ គេ​មិន​អាច​រក​សម្ភារ​ឯណា​លើ​លោក​នេះ​មក​បង្គ្រប់​ភាព​ស្រេក​ឃ្លាន​នៃ​ចិត្ដ​បាន​ឡើយ។ ព្រះពុទ្ធ​បាន​បង្រៀន​យើង​ឲ្យ​ទៅ​ដល់​សច្ចៈ​ដើម្បី​ដោះស្រាយ​រឿង​នេះ​ឯ​ប្លាតុង​ថា​ត្រូវ​រក​ឲ្យ​ឃើញ​សម្ផស្ស/​សោភ័ណ​ដែល​ផុស​ចេញ​ពី​អ្វី​មួយ​ដែល​ជួយ​ឲ្យ​អ្នក​ដែល​សញ្ជឹង​គិត​ឈាន​ដល់​សេចក្តី​ស្ងប់។ ចំណុច​នេះ​មិន​ស្រប​នឹង​សមាធិ​របស់​ព្រះពុទ្ធ​ដែល​មិន​ស្ថិត​លើ​វត្ថុ​និម្មិត​ក្រៅ​ខ្លួន​តែ​គឺ​នៅ​លើ​ដង្ហើម​របស់​អ្នក​បដិបត្ដិ​ផ្ទាល់​។

៤) កែ​ប្រែ​សង្គម។ ប្លាតុង​បាន​ផ្ដល់​មេរៀន​យ៉ាង​ច្រើន​អំពី​សង្គម និង​រដ្ឋាភិបាល​ថា​តើ​គួរ​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​ដើម្បី​បាន​សង្គម​ស្មើភាព​គ្នា។ ប្លាតុង​ជា​អ្នក​ផ្តើម​គំនិត​បង្កើត​សភា​នៅ​ឆ្នាំ​ ៣៨៧ មុន​ គ.ស។ គាត់​ឲ្យ​តម្លៃ​លើ​គុណធម៌​ និង​ចង់​ឲ្យ​សង្គម​មាន​យុត្តិធម៌​ និង​ស្មើភាព​គ្នា។

ប្លាតុង​បាន​យក​លំនាំ​នៃ​គោលការណ៍​ដឹកនាំ​របស់​ស្បាតា​ដែល​ទាំង​ការ​រស់នៅ​ សេដ្ឋកិច្ច​ ការ​រៀនសូត្រ​គឺ​ដើម្បី​សាង​អ្នក​ប្រយុទ្ធ។ ប្លាតុង​យក​គំរូ​នេះ​មក​កែច្នៃ​សង្គម​តែ​មិនមែន​ឲ្យ​មនុស្ស​គ្រប់​គ្នា​ក្លាយ​ជា​អ្នក​ប្រយុទ្ធ​ទេ​តែ​ជា​ឧត្តម​មនុស្ស។ ក្នុង​សៀវភៅ​សាធារណរដ្ឋ​ប្លាតុង​ថា​កុំ​យក​ភាព​ល្បីល្បាញ​របស់​កីឡាករ​ អ្នក​ចម្រៀង​ ឬ​អ្នក​មាន​ជាដើម​មក​ធ្វើ​ជា​គំរូ​សង្គម​ព្រោះ​មនុស្ស​ទាំង​នោះ​មិន​អាច​នាំ​មក​នូវ​ភាព​ស្មើភាព​គ្នា​ក្នុង​សង្គម​ទេ។

មនុស្ស​ដែល​ប្លាតុង​យក​ជា​គំរូ​គឺ​មនុស្ស​ដែល​បាន​ធ្វើ​ប្រយោជន៍​ដល់​សង្គម​ជា​មនុស្ស​សាមញ្ញ​ចេះ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ដល់​សហគមន៍​ដែល​ខ្លួន​រស់​នៅ​គឺ «មគ្គុទ្ទេសក៍​សហគមន៍»។

ប្លាតុង​មិន​ចង់​បាន​ការ​ដឹកនាំ​បែប​ប្រជាធិបតេយ្យ​ដាក់​នៅ​ក្រុង​អាថែន​ទេ​កាល​នោះ។ គាត់​យល់​ថា​ពេល​ដែល​ពលរដ្ឋ​មិន​ចេះ​គិត​ពិចារណា​ប្រកប​ដោយ​សុភវិនិច្ឆ័យ​មិន​ចេះ​បែងចែក​ខុស​ត្រូវ គ្មាន​ឧត្ដមគតិ​ជីវិត ចេះ​តែ​រស់​តាម​គេ​តាម​ឯង​នោះ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ប្រើ​មិន​បាន​ជា​ប្រយោជន៍​ច្រើន​ឡើយ​។

ពេល​ពលរដ្ឋ​មាន​ការ​យល់ដឹង​មាន​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ចេះ​រស់នៅ​ជា​អ្នក​ជា​ដោយ​ភាព​ថ្លៃថ្នូរ​ស្គាល់​ភាព​ជា​ម្ចាស់​របស់​ខ្លួន​ទើប​ប្រជាធិបតេយ្យ​ផ្ដល់​ផ្លែផ្កា​ដល់​ពលរដ្ឋ។ ក្នុង​ករណី​ដែល​ពលរដ្ឋ​យល់​ដឹង​តិច​ពី​កិច្ចការ​សង្គម​ពួកគេ​ងាយ​នឹង​ជ្រួលជ្រើម​តាម​គ្នា​ដោយ​មិន​បែងចែក​ល្អ​អាក្រក់​ហើយ​អាច​បោះឆ្នោត​ឲ្យ​អ្នក​នយោបាយ​ទុច្ចរិត​មក​កាន់​ការងារ​រដ្ឋ។ ប្លាតុង​ច្បាស់​ថា​ជា​ធម្មតា​មាន​មនុស្ស​តិច​ណាស់​ដែល​គិតគូរ​ពី​សុខទុក្ខ​សង្គម និង​កម្រ​រើស​បាន​មនុស្ស​ត្រឹមត្រូវ​មក​កាន់​ការងារ​ជាតិ​ណាស់។ គាត់​ថា​ប្រជាធិបតេយ្យ​ដំណើរការ​ទៅ​បាន​ដោយ​រលូន និង​បាន​ជា​ប្រយោជន៍​លុះត្រា​ណា​តែ​ពលរដ្ឋ​ភាគច្រើន​មាន​លក្ខណៈ​ជា​ទស្សនវិទូ​គឺ​ចេះ​គិត​ពិចារណា​វិភាគ​ហេតុផល។

ប្លាតុង​ថា​អ្នក​ដឹកនាំ​ដាច់​ខាត​ត្រូវ​តែ​ជា​ទស្សវិទូ​ដែល​គាត់​ហៅថា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ទស្សនវិទូ​ទើប​គេ​មាន​ទស្សន​វិស័យ​ក្នុង​ការ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា និង​អភិវឌ្ឍ​ជាតិ​ទៅ​រក​ភាព​សុដុមរមនា។

ទស្សន​វិជ្ជា​របស់​ប្លាតុង​បង្រៀន​ពី​ជីវិត​ឧត្ដម​តាម​មធ្យោបាយ​គិត​ពិចារណា​ពី​ខ្លួនឯង។ វា​ស័ក្ដិសម​ជា​មេរៀន​ឲ្យ​អ្នក​ចេះ​ដឹង​សម័យ​ថ្មី​ដែល​មិន​ចូលចិត្ដ​សិក្សា​ពី​ធម៌​បាន​ស្វែង​យល់។ មនុស្ស​សម័យ​ថ្មី​មិន​សូវ​បាន​សិក្សា​ពី​ព្រះធម៌​ដែល​ជា​មេរៀន​ត្រាស់​ដឹង​របស់​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ​ទេ។

គេ​មិន​ដឹង​ទេ​ថា​ធម៌​គឺ​ធម្មជាតិ​ជា​សភាវ​ទ្រទ្រង់​លោក​ហើយ​ព្រះពុទ្ធ​ត្រាស់​ដឹង​ធម៌​ដែល​មេរៀន​របស់​ទ្រង់​មាន​ឈ្មោះ​ថា​ព្រះធម៌។ ផ្ទុយ​ទៅវិញ​កាល​ណា​គិត​ដល់​ធម៌​ភាគច្រើន​គិត​ដល់​សំឡេង​សូត្រ​ជា​ភាសា​បាលី និង​តែង​ចំអក​ថា​សម្រាប់​តែ​យាយៗ​សូត្រ​ឡើង​ឋាន​សួគ៌។ ខ្មែរ​បាន​ចំណាយ​លុយ​ជា​ច្រើន​លើ​ពិធី​សាសនា​ដោយ​មិន​ដឹង​ថា​អ្វី​ជា​បុណ្យ​អ្វី​ជា​បាប។

អ្នក​សាសនា​នាំ​មនុស្ស​ដែល​ដើរ​តាម​ឲ្យ​ជឿ​ដោយ​មិន​ពិចារណា​ឈរ​លើ​ហេតុ​ផល​ដែល​ប្រាស​ចាក​ទាំង​ស្រុង​ពី​ការ​បង្រៀន​របស់​ព្រះពុទ្ធ។ ទ្រង់​បាន​បង្រៀន​ថា​មាន​នេះ​ទើប​មាន​នោះ នេះ​អត់​នោះ​អត់។ នេះ​ហើយ​ច្បាប់​ហេតុ​ផល​គឺ​គ្មាន​អ្វី​មួយ​អាច​កើត​ប្រាស​ចាក​ហេតុ​ឡើយ។ ក្រោយ​ពី​រៀន​ទស្សនវិជ្ជា​បើ​ទៅ​សិក្សា​ពី​ព្រះធម៌​នោះ​គេ​នឹង​ឃើញ​ថា​ពន្លឺ​នៃ​ព្រះធម៌​ភ្លឺថ្លា​លើស​ទស្សនវិជ្ជា​ទៅ​ទៀត។

ពេល​ខ្លះ​អ្នក​ចេះ​ដឹង​ផ្នែក​បច្ចេកទេស​មិន​គាំទ្រ​ទស្សនវិជ្ជា​ជីវិត​ទេ​ព្រោះ​ទស្សន​វិទូ​មិន​គិត​ប្រយោជន៍​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ដែល​ខុស​ពី​ចិត្ដ​អាត្មា​និយម​របស់​គេ​តែ​ដោយសារ​គេ​បដិសេធ​ហេតុផល​មិន​បាន​ទើប​គេ​មិន​ប្រឆាំង​ដោយ​ចេញ​មុខ។

នៅ​ស្រុក​យើង​មេរៀន​ត្រាស់​ដឹង​របស់​ព្រះពុទ្ធ​ត្រូវ​បាន​អ្នក​សាសនា​យក​មក​ធ្វើ​ជា​ទុន​រក​ប្រយោជន៍​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ទើប​ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នក​ចេះ​ដឹង​កាន់​តែ​មិន​ស្គាល់​តម្លៃ​ព្រះធម៌។ តាម​ការ​សិក្សា​ពី​ទស្សនវិជ្ជា​របស់​ប្លាតុង​ឃើញ​ថា​វា​អាច​ជួយ​ទ្រទ្រង់​ពិភពលោក​ដោយ​បង្រៀន​មនុស្ស​មិន​ឲ្យ​អាត្មា​និយម​ដើម្បី​តែ​ខ្លួន​ឯង​ និង​ក្រុម​គ្រួសារ។

តើ​មាន​អ្វី​ដែល​ថ្លៃថ្នូរ​ប្រសើរ​ស្មើ​នឹង​ភាព​ថ្លៃថ្នូរ​របស់​ជាតិសាសន៍​យើង? ជា​សច្ចៈ​តើ​អាច​ទៅ​រួច​ទេ​ដែល​នរណា​ម្នាក់​ចង់​រក​ភាព​ថ្លៃថ្នូរ​ដោយ​ឡែក​ចេញ​ពី​ភាព​ថោកទាប​ជា​រួម​របស់​ពូជ​សាសន៍​ខ្លួន? ទោះ​ជា​មាន​ឋានៈ​សង្គម​ខ្ពស់​ និង​លុយ​ច្រើន​ប៉ុន​ណា​ក៏ដោយ​តែ​បើ​ជាតិ​សាសន៍​យើង​ជា​រួម​ថោក​ទាប​តើ​យើង​ថ្លៃថ្នូរ​តែ​មួយ​ក្រុម​តូច​ម៉េច​កើត?វា​ឥត​មាន​អ្វី​ប្រសើរ​ថ្លៃថ្លា​ជាង​ភាព​ថ្លៃថ្នូរ​របស់​ជាតិ​សាសន៍​យើង​ដែល​ត្រូវការ​ការ​ចូលរួម​គិត​រួម​ធ្វើ និង​រួម​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​របស់​ពួកយើង​ទាំង​អស់​គ្នា​ដើម្បី​កសាង​ភាព​ថ្លៃ​ថ្នូរ​សម្រាប់​ជាតិ​សាសន៍​យើង​នោះ​ទេ៕ (Kalakh)

ដោយ៖ មនោ វិជ្ជា (អ្នកនិពន្ធ និងស្រាវជ្រាវ)

គេហទំព័រ www.monovichea.com ផ្តល់ជូនចំណេះដឹងពីគ្រប់ទីកន្លែង និងស្វែងរកចំណេះដឹងថ្មីៗ ជាភាសាខ្មែរ ចែកជូនចំណេះដឹងដល់ប្រិយមិត្តអ្នកអាន ដើម្បីជាប្រយោជន៍ផ្នែកស្មារតី។  Please Like & Share !

ឆ្លើយ​តប​

Please enter your comment!
Please enter your name here